KLASSEROMMET - EIN ARENA FOR KULTURFORMIDLING?

Klasserommet kan være en utfordrende arena for kunstformidling. Her fra prosjektet KROM - kropp og rom i 2012. Foto: Camilla Myhre

Det kan være utfordrende å skape kunstopplevelser i klasserommet. På fylkesmøtet for DKS i Buskerud i juni fortalte Stig-Elvis Furset om litteraturformidling med klasserommet som arena.

Hvert år reiser utøvere av alle slag på turne rundt i landet. Og arenaen de har å vise scenekunst, billedkunst, musikk, kulturarv, film eller litteratur på, er skolen. Ofte er det en utfordring å skape optimale forhold for kunstmøtet. Det er ikke sikkert vinduene er mulig å blende, lydforholdene kan være vanskelig, klasserommet for lite og så videre, skolen er et sted først og fremst for læring.

Det å sende en forfatter på turne er ikke av det mest kompliserte i skolesekksammenheng, det er gjerne ett menneske som har med seg en eller flere bøker. Hvor vanskelig kan det være? Stig Elvis Furset er produsent for litteratur i Buskerud DKS. Han er bibliotekar, forfatter og Elvis-imitator. I denne teksten stiller han spørsmål ved hvilket avtrykk vi skaper hos barn og unge, når litteraturen alltid framstår som en litt hyggelig skoletime. Er det egentlig av det beste for litteraturmøtet?

"KLASSEROM ELLER ANNA EGNA LOKALE." EIN ARENA FOR LITTERATURFORMIDLING?

Det finst ei standardformulering for litteraturen sine arenakrav. Den ser slik ut:

"Klasserom eller anna egna lokale. Maks 30 elevar".

Og ja: eit klasserom eller anna egna lokale, altså eit rom med fire vegger, golv, tak, og sitteplasser, er ofte nok. Om forfattaren er ein god formidlar, i tillegg til å kunne skrive, så er det gjerne ikkje meir som skal til. Ein trenger ikkje mykje utstyr for å formidle litteratur. Ein trenger ikkje eit mørkt rom med lyskastar, stort lydanlegg eller filmlerret. Det held altså med eit klasserom. Det gjer sikkert sitt til at forfattarar og litteraturformidlarar på turnè er greie å ha med å gjere. Dei er tilpasningsdyktige.

- Er det greitt om elevane har fruktpause medan du held på? kan ein lærar spørje.
- Jaudå, så lenge det ikkje er tran, så skulle vel det gå, svarer litteraturformidlaren.

Litteraturen: ei bok, ei stemme og eitt rom. Det er befriande enkle krav og kår.

Men, så begynner eg å smake på formuleringa vår. Denne "klasserom eller anna egna lokale". Kva forteller den eigentleg? Jau, slik det blir i praksis, så betyr det at DKS-opplevinga innanfor litteratur fort blir ein skuletime. Den blir noko som nett skjer som ein del av det som elles skjer i eit klasserom. Den blir liggande tett opp til ei eller anna slags form for undervisning. Ein står framfor ei tavle. Det er eit kateter i rommet. Elevane sitter bak pultane sine. Og rommet er ofte prega av … ja, rot. Eg har sett ein del klasserom opp gjennom dei åra eg har vore engasjert innanfor DKS, og det slår meg gong på gong, kor utruleg rotete norske klasserom er. Og det kan sikkert vere ok, det, det er jo muleg at det er ein slags orden i det som for ein utanforståande mest liknar eit kaos. Det eg oppfattar som rot, kan vere eit teikn på at det er mykje aktivitet. Mykje energi. At det har foregått mykje læring i rommet.

Men eg vil ikkje kalle det optimale forhold for litteraturformidling. Klasserommet er ikkje det. Ikkje eigentleg. Fordi, som sagt, det er det rommet undervisninga foregår i.

Dessutan er det er for mykje som forstyrrer i sjølve rommet. Det er vindu der. Vindu kan gje god flukt for tanken, det er ikkje det, men dersom ein er midt inne i forteljinga om juleselskapet der elleve år gamle Gilbert sitter klar med tennveske og lighter for å hevne seg på tanta si, så, uansett kor spennande det er, kan det at ein varebil parkerer utanfor, vere nok til at ein misser merksemda til deler av elevane. Og er det ein som vender merksemda vekk, og ut, så er det som med gjesping, det har ein tendens til å spreie seg.

På motsett side av vindauget har vi veggen. Med alle plansjane. Alle oppslaga. Ordensreglar og elevarbeid i skjønn forening. Og den veggen er heilt sikkert med på å heve kvaliteten i rommet … som klasserom. Den er heilt sikkert med på å skape klasseidentitet. Den er eit dokument over nett denne klassen sitt skuleløp. Eg har sett bokanbefalingar skrive av elevar på slike vegger. Anbefalingar som både har overraska meg, rørt meg og fått meg til å både le og grøsse. Men i situasjonen der eg står framfor elevane med historia om Gilbert, så kan plansjen over det indre i menneskekroppen nett vere det eg minst treng å ha som ei kulisse.

Dessutan er det sjølve "scena" som klasserommet byr på. Kateteret. Det kan skyvast vekk, javisst, men det blir framleis ståande ute på sida. Godt synleg. Ei tavle kan vere grei, men ei tavle er gjerne ikkje kun ei tavle. Det henger linjalar, peikestokkar og … ting ved sidan av den. Det er masse lysbrytarar og … ting … der også. Over ein er det rullar med kart, som alle har snorer som henger ned og forstyrrer bakgrunnen. På den andre sida av tavla, er det ein utslagsvask. Med såpe og … ting … der også. Bortanfor der igjen er det eit stort skap. Som ein ikkje let seg lukke heilt igjen. Vel, skapet skal kanskje få vere i fred. For skapet kan skjule ein port inn til ei anna verd. Og huse det skumle. Det har ikkje minst litteraturen vist oss er mulig.

Men kva er optimale forhold for litteraturformidling? Kva krav ville vi stilt, viss vi levde i den beste av alle verder. Den beste arenaen eg har formidla litteratur i er Studioscenen i Drammens teater, altså ein tilnærma Black Box. Men det er ikkje kvardagen. Den beste kvardagsarenaen lokalt fann eg på ein mindre ungdomsskule i Tyristrand. Der var eit lite amfi, som gav plass til mange, samstundes som det var muleg å ha augekontakt med alle elevane.

Og kvardagen er slett ikkje krise. Det går. Vi skaper dei såkalla magiske augeblikka der og. Gjer unge hekta på lesing. Eller i det minste ein tanke om kva litteratur kan bety når dei skaper sin eigen identitet.

Litteratur er "indre bilder i hodet". Men i lengda kan ikkje litteraturformidling utelukkande kvile på å skape desse. Difor må vi bli medvitne om at deiytre bileta, rommet vi står i, er ein større del av opplevinga av ord enn vi først trudde.